Giới thiệu

Khu căn cứ cách mạng Huyện uỷ Hoà Vang thuộc loại hình di tích căn cứ địa cách mạng. Cửa ngõ căn cứ nằm về phía Bắc tiếp giáp với thôn Phú Túc, phía Đông là hồ Đồng Xanh - Đồng Nghệ đã một thời là căn cứ cách mạng Huyện uỷ thuộc xã Hoà Khương. Phía Tây, Nam trùng trùng điệp điệp các dãy núi hình cánh cung là ranh giới giữa xã Hoà Vang và các huyện Đông Giang, Đại Lộc của tỉnh Quảng Nam (cũ).

Hòa Vang là vành đai bao quanh Đà Nẵng – là nơi có cơ quan chỉ huy đầu não của thực dân Pháp tại chiến trường miền trung Đông Dương và khu V, có hải cảng, sân bay lớn. Để bảo vệ Đà Nẵng và trục đường chiến lược Đà Nẵng - Huế thực dân Pháp phải tạo một vành đai an toàn trên địa phận Hòa Vang. Về phía ta, vùng Tây và Tây Bắc Hòa Vang lại là chiến khu kháng chiến của nhân dân ta, là căn cứ địa của bộ đội chủ lực suốt thời kì kháng chiến.

Căn cứ địa miền núi còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng. Miền núi là địa điểm để huấn luyện, bồi dưỡng về cả vật chất lẫn tinh thần của lực lượng vũ trang xã sau những đợt hoạt động quân sự, những chiến dịch đánh địch…Chính vì thế căn cứ địa và lực lượng kháng chiến có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ và hỗ trợ lẫn nhau.

Khu căn cứ cách mạng Xã uỷ Hoà Vang có một địa hình phức tạp và hiểm trở. Những ngọn núi ở đây có độ cao trung bình 200 đến 3000m, riêng ngọn núi trung tâm của khu căn cứ cao 300m. Chúng được phủ kín một màu xanh ngắt, rậm rịt những cây rừng. Ngày nay do hậu quả của việc Mỹ rải chất khai hoang trong chiến tranh, cùng với nhiều tác nhân tiêu cực khác nên rừng ở đây cũng thưa thớt đi nhiều, mặc dù nhiều cánh rừng trồng đã được mọc lên. Len lỏi dưới chân núi là các con suối, những khe nước nhỏ với độ dốc lớn, chảy vòng vèo trước khi đổ ra thung lũng đẹp. Giữa các sườn đồi và trên đỉnh núi, do quá tình kiến tạo địa chất và sự tác động của những yếu tố tự nhiên khác đã tạo ra các hang, thung lũng đẹp. Giữa các sườn đồi và trên đỉnh núi, do quá trình kiến tạo địa chất và sự tác động của những yếu tố tự nhiên khác đã tạo ra các hang, hốc đá, hoặc do sự xếp chồng lên nhau của nhiều khối đá lớn đã tạo nên những “mái nhà” tự nhiên, kiên cố, hiểm yếu cho cán bộ cách mạng. Chính với địa thế như vậy đã đảm bảo được tính bí mật, an toàn tuyệt đối cho việc xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng; ngược lại đó là chướng ngại lớn đối với quân địch khi chúng muốn tấn công, càn quét, đánh phá vào đây bằng các phương tiên cơ giới. Mặt khác với địa hình chia cắt đã hình thành nên những thung lũng nhỏ hẹp nằm xen kẽ giữa các dãy núi, nhiều khe suối đặc biệt có cả hồ nước lớn Đồng Xanh - Đồng Nghệ rất thuận tiện cho việc tự sản xất kinh tế hơn nữa ở rìa phía tây còn có làng bản của người dân tộc thiểu số (như làng Ô Rây) đã hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu về đảm bảo vấn đề lực lượng cho khu căn cứ một cách lâu dài. Đây là một điều kiện rất quan trọng để xây dựng một căn cứ địa cách mạng.

Khu căn cứ cách mạng Huyện uỷ Hoà Vang có một vị thế rất cơ động về chiến lược. Cả bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc đều có thể thông được nhiều địa phương của Quảng Nam – Đà Nẵng đó là những vùng đất có truyền thống cách mạng, quần chúng nhân dân đã trải qua biết bao thử thách, đã được tôi luyện và trưởng thành. Cách căn cứ không xa ở phía Tây, thuộc xã Hiên (Quảng Nam) là căn cứ địa cách mạng của Khu uỷ V, Tỉnh Uỷ Quảng Nam – Đà Nẵng  trong nhiều năm liền, vì vậy vấn đề bắt nối liên lạc, tiếp nhận chủ trương, chỉ đạo từ trên xuống của Xã Uỷ sẽ được dễ dàng và kịp thời. Ở các phía Đông Nam, Đông, và Bắc đều là các địa phương của Xã Hoà Vang sẽ tạo ra nhiều thuận lợi trong việc tổ chức và chỉ đạo lực lượng cách mạng từ vùng trung du phát triển và tấn công về đồng bằng. Đặc biệt ở hai đầu Bắc, Nam của khu căn cứ còn có hai trục đường giao thông huyết mạch nối liền nhiều địa phương trong xã với Thành phố Đà Nẵng, đó là đường 14 ở phía Nam và đường tỉnh lộ DT604 ở phía Bắc.

Suốt mấy mươi năm sau ngày giải phóng (1975), do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích nói chung chưa được chú trọng quá mức, khu căn cứ xã uỷ ít nhiều cũng chịu những tác động nhất định. Nhiều dấu tích tại khu cứ như các lán trại, những vị trí toạ lạc của các cơ quan, tổ chức của cách mạng xã hoặc đã không còn, hoặc đã thay đổi cảnh quang.

Trải qua 02 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm luợc, Đảng bộ và nhân dân Xã Hoà Vang đã phát huy cao độ truyền thống anh hùng trong chiến đấu của cha ông, lập nên những chiến công vang dội, làm khiếp vía quân thù: Hải Vân, Bồ Bồ, Hoà Ninh, Hoà Lợi, Gò Hà…Góp phần xứng đáng vào đại thắng mùa xuân năm 1975, hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc thống nhất Tổ Quốc, cùng cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa Xã hội.

Hoà Vang là vùng đất bao bọc, chở che Thành Phố Đà nẵng bởi núi rừng trùng điệp, là nơi rất thích hợp cho việc xây dựng khu căn cứ cách mạng nhằm phát huy tối đa sức mạnh trong chiến đấu và sản xuất.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, lực lượng vũ trang của ta còn non trẻ so với vũ khí hiện đại, tối tân của địch thì việc sử dụng chiến thuật đánh du kích dựa vào rừng núi với nhiều tảng đá khổng lồ nhô ra che chắn là sức mạnh của quân và dân ta đã phát huy hiệu quả làm nên những trận thắng vang dội. Trong điều kiện chiến tranh, với sự bao vây kìm kẹp của địch thì việc sản xuất lương thực tự túc với những đồng bằng nhỏ ven núi phục vụ cho chiến đấu cũng được quân ta sử dụng triệt để.

Đến với khu di tích căn cứ cách mạng huyện uỷ Hoà vang đi vào ta sẽ bắt gặp từ cổng khu di tích đi vào là một toà nhà trưng bày di ảnh những người chiến sĩ cách mạng đầu tiên của Xã uỷ, nhiều huân chương cao quý mà Đảng và Nhà nước khen tặng cùng bản đồ hoành tráng hướng dẫn lên khu di tích…Tất cả hịên ra nhằm lột tả được những giá trị văn hóa sâu rộng khu căn cứ. Phía sau nhà trưng bày là con đường hẹp và dài được xây dựng đến khu căn cứ. Mỗi bậc thang nối tiếp nhau trên con đường ấy như thể hiện sự kết dính keo sơn của quân và dân trong chiến đấu, xây dựng và trưởng thành. Ở độ cao trên 2.000m khu di tích thuộc địa phận thôn Phú Túc, xã Hoà Phú, Xã Hoà vang, với núi non bao phủ có thể gây cho du khách sự mệt mỏi khi lần đầu tiên đặt chân đến nơi đây. Như dự báo được điều này, Đảng bộ và nhân dân xã Hoà Vang đã xây dựng hàng chục chòi nghỉ ven đường, đài tưởng niệm khang trang để du khách dừng lại dâng hương tưởng niệm. Giữa núi rừng trùng điệp, gió thổi rì rào, chiến tích khu di tích vẫy gọi đã thôi thúc du khách lên đường mặc cho sự nhọc nhằn, vất vả. Khi bước chân đến đỉnh đầu ngọn núi, ngỡ rằng khu di tích căn cứ phải là nơi nguy nga, đồ sộ lắm, Nhưng không!đây lại là nơi rất hoang sơ, bình dị  với nhiều tảng đá khổng lồ nhô ra như: hòn đá Đà Nẵng, hòn đá Non nước…đã góp phần tạo ra nơi đâyquan cảnh thật hùng vĩ, hoành tráng của núi rừng, phía trước hòn đá Đà Nẵng có một giếng nước và những di vật đơn sơ chứng tỏ quân và dân Hoà vang đã hoạt động sinh sống trong điều kiện khắc nghiệt như thế nào?Đến đây mới thấy nỗi vất vả cơ cực mà quân và dân Hoà Vang đã hoá thành những chiến công hiển hách thầm lặng. Phóng tầm mắt trông xa cả thành phố Đà Nẵng xinh đẹp như được thu gọn gần gũi trong gang tấc, một dòng sông nhỏ dài hiền hoà bắt nguồn từ chân núi chảy xuống đồng bằng như muốn nhắc nhở điều gì cao quý thiêng liêng.

Cùng với sự phát triển rực rỡ mọi mặt về kinh tế chính trị ,văn hoá,kinh tế xã hội…của Thành phố Đà Nẵng khu di tích căn cứ Xã uỷ đóng một vai trò nòng cốt quan trọng. Ngoài những giá trị về vật chất, khu di tích mang một giá trị nhân văn sâu sắc. Đó chính là niềm tự hào, kiêu hãnh cho bao thế hệ mà cha ông đã dựng nên từ máu và nuớc mắt.

“Hoà vang đất mẹ anh hùng

Máu xương đổ xuống hoà cùng nước non

  Dựng xây cơ đồ vuông tròn

Ngày nay tươi đẹp, mai sau vững bền”.

Nhận thức được giá trị nhiều mặt và ý nghĩa to lớn của khu căn cứ, năm 2004, xã Hoà Vang đã đầu tư kinh phí để khôi phục, tôn tạo lại di tích quan trọng này. Theo đó phạm vi khu căn cứ được qui hoạch có diện tích 56,2hecta, đó chủ yếu là trung tâm đầu não của khu. Xây dựng, tái hiện lại khu căn cứ Cách mạng Xã uỷ Hoà Vang là sự ghi nhớ công ơn đối với các thế hệ cha anh đi trước, là sự truyền đạt lịch sử cho con cháu muôn đời sau. Công trình được khởi công vào ngày 15/6/2004 hoàn thành vào 30/12/2004.

Di tích khu căn cứ cách mạng Xã uỷ được xếp hạng di tích Lịch sử quốc gia tại Quyết định số 2107/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.